Jak zacząć z Chameleon SDR.

1 Pobranie i uruchomienie

1. Pobierz plik ChameleonSDR-Setup.exe po zakupie licencji. Waży 603 MB, więc na wolnym łączu chwilę to potrwa.
2. Uruchom go dwuklikiem i przejdź przez kreator. Program instaluje się w Twoim profilu użytkownika, w %LOCALAPPDATA%\Programs\Chameleon SDR (celowo tam, a nie w Program Files, żeby mógł dobierać modele obok siebie bez praw administratora) i pojawia się na liście aplikacji Windows; odinstalujesz go stamtąd tak jak każdy inny. Silnik, model mowy i pakiety tłumaczenia są w środku.
3. Przy pierwszym starcie przeczytaj i zaakceptuj regulamin (przewiń do końca, potem „I Agree").

Windows może ostrzec przy pierwszym uruchomieniu nowego pliku. Program jest w całości lokalny i pasywny: nic nie nadaje.

2 Aktywacja klucza

Niezaktywowana kopia nie dekoduje niczego. Aktywację obsługuje nasz serwer licencji (license.c-sdr.pl).

1. W polu klucza wklej (przycisk Paste key albo Ctrl+V) lub wpisz klucz otrzymany po płatności. Myślniki program dopisuje sam.
2. Naciśnij Enter. Program łączy się z serwerem licencji, sprawdza klucz i dalej pracuje bez sieci. Sprawdzenie powtarza się samo, w tle: przy starcie programu, jeżeli od poprzedniego minęło siedem dni. Idzie wtedy klucz licencyjny, kod maszyny i numer wersji programu, nic więcej.
3. Pod polem widnieje kod maszyny. Jeden klucz aktywuje do 2 stanowisk.

Klucz 30-dniowy działa 30 dni, roczny 365 dni, a lifetime nie wygasa. Termin liczy się od pierwszej aktywacji klucza, na którymkolwiek komputerze, a nie od zakupu.

Wersja próbna. Przycisk wersji próbnej w oknie aktywacji (Weź wersję próbną na 7 dni w nowym wyglądzie, Wersja próbna na 7 dni w klasycznym) pobiera klucz demo na 7 dni i od razu go aktywuje. Jeden komputer może dostać jeden klucz demo. W wersjach programu sprzed 1.3.5 ten przycisk nazywa się Get 24-hour trial, ale klucz z niego też działa 7 dni. Klucz demo możesz też wziąć ze strony: wpisz adres e-mail w karcie „Demo 7 dni” w cenniku, a klucz przyjdzie mailem.

Zmiana komputera. Gdy oba stanowiska są zajęte, program pokaże, że klucz działa już na maksymalnej liczbie komputerów. Napisz wtedy do nas, podając kod maszyny nowego komputera (widać go pod polem klucza i na stronie „O programie”). Możemy zwolnić stanowisko starego. Stary komputer traci licencję przy swoim najbliższym cotygodniowym sprawdzeniu.

Licencja offline. Jeśli dostaniesz od nas licencję w postaci bloku tekstu zaczynającego się od -----BEGIN C-SDR LICENCE-----, skopiuj cały blok i w oknie aktywacji naciśnij Paste key albo Ctrl+V. Taka licencja działa tylko na komputerze, dla którego ją wystawiliśmy, i nie łączy się z siecią.

3 Podłączenie odbiornika SDR

Sterowniki radia nie są dołączone: to cudze oprogramowanie, na licencjach jego autorów. Pliki, które wrzucasz ręcznie, trafiają do podkatalogu PUT_SDR_FILES_HERE w folderze danych %APPDATA%\C-SDR. Otwiera go przycisk Otwórz folder danych w zakładce Ustawienia. Program czyta ten folder przy starcie, więc po wrzuceniu plików uruchom go ponownie.

Najprościej zainstaluje je za Ciebie program SDRLoader (karta niżej). Co jest potrzebne dla którego radia, gdybyś wolał zrobić to ręcznie, opisuje kolejna karta. W skrócie: HackRF One oraz Airspy R2 i Mini ruszają bez niczego, dongiel RTL-SDR potrzebuje biblioteki i Zadiga, a SDRplay, bladeRF, ADALM-PLUTO i LimeSDR mają własne pakiety producenta.

Gdy urządzenia nie widać, program pisze wprost na zakładce SDR, czego zabrakło. Błąd 126 znaczy, że biblioteka nie miała się czym wczytać. Zwykle brakuje środowiska Visual C++ albo pliku, który powinien leżeć obok niej. Błąd 193 znaczy, że wzięta została wersja 32-bitowa.

Po wrzuceniu plików naciśnij Scan na zakładce SDR, wybierz urządzenie i Start.

↓ Automatycznie: SDRLoader

SDRLoader to darmowy program dla Windows 10 i 11, który wykrywa podłączone radio oraz zainstalowane programy SDR i sam instaluje to, czego brakuje: sterownik WinUSB (bez ręcznej obsługi Zadiga), instalatory producentów, bibliotekę rtlsdr.dll i środowisko Visual C++. Obsługuje między innymi RTL-SDR, HackRF One, Airspy, bladeRF, ADALM-PLUTO, SDRplay RSP, LimeSDR i USRP.

1. Pobierz plik .exe z zakładki Releases.
2. Podłącz radio i uruchom SDRLoader jako administrator.
3. Program sprawdzi radio i zainstalowane programy, a potem pokaże listę proponowanych instalacji. Zaznacz to, co ma zostać zainstalowane. Pozycje, które coś zastępują, są domyślnie odznaczone.
4. Naciśnij Install ticked. Po zakończeniu uruchom Chameleon SDR ponownie i naciśnij Scan na zakładce SDR.

Do chwili naciśnięcia przycisku instalacji SDRLoader niczego nie zmienia. Pobrane pliki sprawdza sumą SHA-256 i robi kopię zapasową, więc zmianę da się cofnąć. Jeśli nie zna Twojego radia albo wolisz zrobić to sam, skorzystaj z kart poniżej.

↓ Sterowniki: co dla którego radia

Żaden z tych plików nie jest częścią instalatora: to cudze oprogramowanie, na licencjach jego autorów. Pobierasz je u źródła, raz. Program jest 64-bitowy, więc każda biblioteka też musi być: w archiwum z dwiema wersjami bierz folder x64, nigdy x86.

• HackRF One oraz Airspy R2 i Mini: nic nie trzeba instalować. Windows sam daje im sterownik WinUSB, a program rozmawia z nimi bezpośrednio.
• RTL-SDR: biblioteka rtlsdr.dll z paczki RTL-SDR Blog. Z folderu x64 weź rtlsdr.dll, pthreadVC2.dll i msvcr100.dll. Do tego WinUSB przez Zadiga, raz.
• SDRplay RSP: pakiet Hardware API w wersji 3.15. Jeśli masz na komputerze SDRuno albo SDRconnect, API już jest. Zadiga tu nie używaj.
• ADALM-PLUTO: tylko sterowniki USB Analog Devices, zainstalowane zanim podłączysz radio.
• bladeRF: instalator Nuand dla Windows, ze sterownikami, obrazami FPGA i biblioteką libbladeRF.
• LimeSDR: sterownik płytki, czyli Cypress FX3 dla LimeSDR-USB albo FTDI D2XX dla Mini. Do tego PothosSDR z modułem LimeSDR.
• Pozostałe radia, w tym Airspy HF+: przez SoapySDR z PothosSDR, o ile istnieje moduł dla Twojego modelu.

Biblioteki wrzucane ręcznie kładziesz w %APPDATA%\C-SDR\PUT_SDR_FILES_HERE. Program czyta ten folder przy starcie, więc po wrzuceniu uruchom go ponownie. Radio podłączaj prosto do gniazda komputera, nie przez pasywny koncentrator.

Gdyby zabrakło VCRUNTIME140.dll, zainstaluj Visual C++ Redistributable x64. Nie hostujemy żadnego z tych plików: linki prowadzą do stron wydawców i pobierasz na ich warunkach.

↓ Zadig, czyli sterownik WinUSB

Potrzebny zawsze dla dongli RTL-SDR, raz. Dla HackRF i Airspy tylko wtedy, gdy mają zły sterownik. Nie używaj go dla SDRplay, bladeRF, ADALM-PLUTO ani LimeSDR: te mają sterowniki producenta.

1. Podłącz radio i uruchom Zadiga. Instalacja nie jest potrzebna, to jeden plik.
2. W menu Options zaznacz List All Devices.
3. Wybierz radio z listy i sprawdź jego USB ID: dongiel RTL-SDR ma 0BDA 2838, HackRF One 1D50 6089, Airspy 1D50 60A1.
4. Po prawej stronie strzałki wybierz WinUSB i naciśnij Replace Driver. Trwa to do minuty.

Dongiel RTL ma zwykle dwa wpisy, Interface 0 i Interface 1. Zmieniasz tylko Interface 0. Nigdy nie wybieraj w Zadigu klawiatury, myszy, Bluetootha, kamery, dysku ani koncentratora USB, bo przestaną działać.

↓ Mapa: własny klucz dostawcy

Źródeł podkładu jest dwadzieścia jeden. Dwa z nich (zdjęcia lotnicze i mapa topograficzna U.S. Geological Survey) działają bez klucza, ale pokrywają wyłącznie Stany Zjednoczone. Dla pozostałych zakładasz darmowe konto u dostawcy, kopiujesz swój klucz i wklejasz go w ustawieniach mapy. Dopóki nie włączysz kafelków online, program nie pyta żadnego serwera map.

• MapTiler (style Streets, Topo i Satellite): maptiler.com/cloud.
• Stadia Maps (styl Alidade Dark): stadiamaps.com.
• Thunderforest (styl Outdoors): thunderforest.com.
• Azure Maps (zdjęcia satelitarne): azure.microsoft.com.
• Custom XYZ server: przyjmuje dowolny szablon adresu kafelków, także Twojego własnego serwera. Użyj znaczników {z}, {x}, {y} oraz {k} w miejscu klucza.

Klucz zapisuje się osobno dla każdego dostawcy, więc możesz mieć wpisanych kilka i przełączać się między nimi. Jest Twój i podlega warunkom dostawcy: to on ustala limity i dostępność. Bez klucza pozycje APRS nadal działają, tylko bez graficznego podkładu.

↓ FT8 i FT4

1. Ustaw odbiornik na USB i na częstotliwość wywoławczą pasma. Przycisk Tune to a band robi to za Ciebie, dla pasm od 160 m do 2 m.
2. Wybierz, którego odbiornika ma słuchać zakładka: VFO 1, 2 albo 3.
3. Poczekaj na pełny okres. FT8 trwa 15 sekund, FT4 siedem i pół. Nie wybierasz emisji: program dekoduje obie z tego samego dźwięku i podpisuje każdy wynik.

Mapa QSO obok tabeli rysuje się z lokatorów podanych w wiadomościach, więc pokazuje te stacje, które swój lokator podały. Obrysy lądów są wbudowane w program, więc działa bez internetu i bez klucza do map.

Zegar komputera musi chodzić dokładnie. Przy przestawionym zegarze nie zdekoduje się nic, a strona uprzedza o tym, gdy wszystkie stacje przychodzą z tym samym przesunięciem czasu.

↓ Satelity i przeloty

1. Na zakładce Satelity podaj swoją pozycję: wpisz ją w dowolnym formacie albo wskaż kliknięciem na mapie. Bez niej czasy przelotów liczą się dla innego miejsca.
2. Pobierz orbity przyciskiem na tej samej zakładce. Domyślnie program nie ściąga ich sam. Na tej samej zakładce jest przełącznik „Aktualizuj sam (raz na dobę)”, który to zmienia. Częściej, niż prosi o to CelesTrak, i tak nie zapyta.
3. Wybierz satelitę z listy. Panel obok pokazuje azymut, elewację, odległość i najbliższe przeloty, a pod spodem wykres nieba.
4. Włącz strojenie odbiornika, jeśli chcesz, żeby VFO samo szło za satelitą razem z poprawką Dopplera.

↓ Zakładki na drugim monitorze

Ta możliwość jest domyślnie wyłączona. Włączasz ją w Ustawieniach, przełącznikiem „Pozwól otwierać zakładki w osobnych oknach (drugi monitor)".

1. Włącz przełącznik w Ustawieniach. Zanim to zrobisz, menu i tak się pokaże, ale pozycja w nim będzie wyszarzona. To nie usterka.
2. Kliknij prawym przyciskiem zakładkę w pasku bocznym i wybierz otwarcie w osobnym oknie. Zakładka znika z okna głównego, a ono przechodzi na pierwszą wolną.
3. Przeciągnij nowe okno na drugi ekran. Działa jak każde okno systemu.

Sam wodospad. Prawy przycisk na wodospadzie na stronie SDR wystawia do osobnego okna sam wodospad, bez reszty panelu. Strona SDR zostaje w całości użyteczna, a w miejscu wodospadu pojawia się zdanie mówiące, gdzie on jest.

Zamknięcie odczepionego okna oddaje zakładkę do okna głównego, nie gubi jej. Wyłączenie przełącznika w Ustawieniach zamyka wszystkie takie okna naraz i wciąga zakładki z powrotem.

4 Transkrypcja mowy

1. Wejdź na zakładkę Transkrypcja i naciśnij Start model (model base jest wbudowany).
2. Wybierz słownictwo (domyślnie „radiowe"). To najważniejsze ustawienie jakości: poprawia alfabet fonetyczny i terminy lotnicze.
3. Jeżeli nasłuch jest jednojęzyczny, ustaw język na sztywno zamiast auto: liczby i nazwy wychodzą lepiej.

Ustaw squelch. Otwarty odbiornik podaje modelowi szum, a ten zaczyna zmyślać zdania. To pierwsza rzecz do sprawdzenia, jeśli w dzienniku pojawiają się bzdury.

5 Tłumaczenie transkrypcji

1. Na zakładce Transkrypcja włącz Tłumacz i wybierz język docelowy.
2. Tłumaczenie pojawia się w osobnej kolumnie obok oryginału. Działa offline: nic nie jest wysyłane.
3. Przycisk Przetłumacz dziennik tłumaczy wiersze, które już są w dzienniku (np. sprzed włączenia tłumaczenia).

6 DMR, TETRA i klucze

• DMR: klucze wpisujesz na zakładce Klucze; na stronie DMR jest do nich tylko przycisk Key store…. Program porządkuje rozmowy, sygnalizację i wiadomości oraz prowadzi logbook.
• TETRA: program ma wbudowany dekoder, ale potrzebuje tablic kodeka ETSI. Pozyskujesz je sam (przycisk „Get tables" prowadzi do ETSI), akceptujesz warunki ETSI i wczytujesz plik „Load tables". Robisz to raz.
• Wszystkie klucze i tablice wgrywasz samodzielnie; program nie zawiera żadnych zastrzeżonych tablic ani kluczy.

7 Zapis i folder danych

Ustawienia, licencja, kanały, logbook i folder na sterowniki leżą w %APPDATA%\C-SDR. Na zakładce Ustawienia wybierasz, które dane mają być zapamiętywane, i masz tam przycisk otwierający ten folder.

Jeśli używałeś wcześniejszej wersji, program przy pierwszym starcie przenosi tam sam stary folder %APPDATA%\C-DMR razem z ustawieniami, licencją i wgranymi tablicami ETSI. Aktywacji nie tracisz.